تبلیغات
اهل بیت(ع) از خود دفاع می کند - آیا معاویه كاتب وحی بود ؟

آنچه از روایات و آثار تاریخی استفاده می‌شود و قابل اثبات است ، افرادی همانند امیر مؤمنان علیه السلام و نیز أبی بن كعب ، زید بن ثابت و ... كاتب وحی بوده‌اند ؛ اما این كه معاویة بن أبی سفیان نیز از كاتبان وحی باشد‌ ، قابل اثبات نیست و بزرگان اهل سنت این مطلب را از ساخته‌های طرفداران بنی امیه می‌دانند .

بررسی روایت كتابت وحی توسط معاویه :

مهمترین روایتی كه در مصادر اهل سنت در اثبات كتابت وحی توسط معاویه وارد شده ، روایتی است كه مسلم بن حجاج نیشابوری در صحیحش آورده است.

حدثنی عَبَّاسُ بن عبد الْعَظِیمِ الْعَنْبَرِیُّ وَأَحْمَدُ بن جَعْفَرٍ الْمَعْقِرِیُّ قالا حدثنا النَّضْرُ وهو بن مُحَمَّدٍ الْیَمَامِیُّ حدثنا عِكْرِمَةُ حدثنا أبو زُمَیْلٍ حدثنی بن عَبَّاسٍ قال كان الْمُسْلِمُونَ لَا یَنْظُرُونَ إلى أبی سُفْیَانَ ولا یُقَاعِدُونَهُ فقال لِلنَّبِیِّ صلى الله علیه وسلم یا نَبِیَّ اللَّهِ ثَلَاثٌ أَعْطِنِیهِنَّ قال نعم قال عِنْدِی أَحْسَنُ الْعَرَبِ وَأَجْمَلُهُ أُمُّ حَبِیبَةَ بِنْتُ أبی سُفْیَانَ ازوجكها قال نعم قال وَمُعَاوِیَةُ تَجْعَلُهُ كَاتِبًا بین یَدَیْكَ قال نعم قال وَتُؤَمِّرُنِی حتى أُقَاتِلَ الْكُفَّارَ كما كنت أُقَاتِلُ الْمُسْلِمِینَ قال نعم قال أبو زُمَیْلٍ وَلَوْلَا أَنَّهُ طَلَبَ ذلك من النبی صلى الله علیه وسلم ما أَعْطَاهُ ذلك لِأَنَّهُ لم یَكُنْ یُسْأَلُ شیئا إلا قال نعم .

ابن عباس می‌گوید : مسلمانان به ابوسفیان اعتنا نمی‌كردند و از همنشینی با وی اكراه داشتند ، به پیامر عرض كرد : از شما سه تقاضا دارم كه آن را به من عنایت كنید ، رسول خدا قبول فرمود .

1 . نیكوترین و زیباترین دختر عرب ، ام حبیبه ، نزد من است او را به همسری شما در می آورم ؛

2 . معاویه از نویسندگان وحی باشد ؛

3 . فرمانده باشم تا با كفار بجنگم همانگونه كه با مسلمانان جنگیدم . رسول خدا پذیرفت .

ابو زُمیل می گوید : اگر ابو سفیان خواسته‌هایش را مطرح نمی‌كرد هیچگاه به آن نمی رسید ؛ زیرا رسول خدا تقاضاها را رد نمی‌كرد .

النیسابوری ، مسلم بن الحجاج أبو الحسین القشیری (متوفای261هـ) ، صحیح مسلم ، ج 4   ص 1945 ، ح2501 ، كِتَاب فَضَائِلِ الصَّحَابَةِ ، 40 بَاب من فَضَائِلِ أبی سُفْیَانَ بن حَرْبٍ ، تحقیق : محمد فؤاد عبد الباقی ، ناشر : دار إحیاء التراث العربی - بیروت .

نووی (متوفای 676هـ) در شرح این روایت می‌نویسد :

واعلم أن هذا الحدیث من الاحادیث المشهورة بالاشكال ووجه الاشكال أن أبا سفیان إنّما أسلم یوم فتح مكة سنة ثمان من الهجرة وهذا مشهور لا خلاف فیه وكان النبی صلى الله علیه وسلم قد تزّوج أم حبیبة قبل ذلك بزمان طویل.

قال أبو عبیدة وخلیفة بن خیاط وإبن البرقی والجمهور: تزّوجها سنة ست وقیل سنة سبع ... .

قال القاضی: والذی فی مسلم هنا أنّه زوّجها أبو سفیان غریب جدّاً وخبرها مع أبی سفیان حین ورد المدینة فی حال كفره مشهور ولم یزد القاضی على هذا .

وقال ابن حزم هذا الحدیث وهم من بعض الرواة ؛ لأنّه لا خلاف بین الناس أنّ النبی صلى الله علیه وسلم تزّوج أم حبیبة قبل الفتح بدهر وهی بأرض الحبشة وأبوها كافر وفی روایة عن ابن حزم أیضاً أنّه قال: موضوع. قال: والآفة فیه من عِكْرِمَة بن عمار الراوی عن أبی زمیل ... .

این حدیث از احادیثی است كه اشكال موجود در آن ، معروف و مشهور است و علت آن این است كه ابو سفیان بدون تردید در فتح مكه سال هشتم هجری مسلمان شد ، و حال آنكه رسول خدا مدتی طولانی و قبل از فتح مكه با ام حبیبه ازدواج كرده بود ، ابو عبیده و دیگران ؛ بلكه همه بر این قول هستند كه این ازدواج سال ششم یا هفتم اتفاق افتاده است . بنا بر این ، نقل مسلم جای تعجب دارد ؛ چون ورود ابوسفیان به شهر مدینه در حال كفر معروف و مشهور است ، ابن حزم گفته است : نقل این خبر از بعضی راویان اشتباه و خطا است ؛ زیرا هیچ اختلافی وجود ندارد كه رسول خدا قبل از فتح مكه با ام حبیبه كه در حبشه و جزو مهاجران بود و پدرش كافر بود ازدواج كرده است ، و در نقلی دیگر از ابن حزم آمده است كه می‌گوید : این حدیث جعلی است و مشكل آن شخصی به نام عكرمه بن عمار است كه از ابو زُمیل آن را نقل كرده است ... .

النووی ، أبو زكریا یحیى بن شرف بن مری ، شرح النووی على صحیح مسلم ، ج 16 ، ص 63 ،  ناشر : دار إحیاء التراث العربی - بیروت ، الطبعة الثانیة ، 1392 هـ .

شمس الدین ذهبی (متوفای 748 هـ) در میزان الإعتدال می‌نویسد :

وفی صحیح مسلم قد ساق له أصلا منكرا عن سماك الحنفی عن ابن عباس فی الثلاثة التی طلبها أبو سفیان وثلاثة أحادیث أخر بالإسناد .

در بخش اصلی صحیح مسلم این حدیث و سه حدیث دیگر كه از منكرات است نقل شده است ... .

الذهبی ، شمس الدین محمد بن أحمد بن عثمان أبو عبد الله ، میزان الاعتدال فی نقد الرجال ، ج 5 ، ص 116 ، تحقیق : الشیخ علی محمد معوض والشیخ عادل أحمد عبدالموجود ، ناشر : دار الكتب العلمیة - بیروت ، الطبعة : الأولى ، 1995م .

و إبن ملقن شافعی (متوفای804 هـ) نیز در نقد این روایت می‌گوید :

هذا من الأحادیث المشهورة بالإشكال المعروفة بالإعضال ، ووجه الإشكال : أنّ أبا سفیان إنّما أسلم یوم الفتح ، والفتح سنة ثمان ، والنبی كان قد تزّوجها قبل ذلك بزمن طویل . قَالَ خلیفة بن خیاط : والمشهور على أنّه تزّوجها سنة ست ، ودخل بها سنة سبع . وقیل : تزّوجها سنة سبع ، وقیل : سنة خمس .

اشكال در این حدیث بسیار معروف و زشت است ؛ زیرا ابوسفیان روز فتح مكه مسلمان شد كه در سال هشتم اتفاق افتاد و رسول خدا خیلی قبل از آن با ام حبیبه ازدواج كرده بود ، كه مشهور سال ششم است ؛ اما مراسم ازدواج سال هفتم بوده است ؛ اگر چه بعضی سال ازدواج را هفتم و پنجم هم نقل كرده‌اند.

الأنصاری الشافعی ، سراج الدین أبی حفص عمر بن علی بن أحمد المعروف بابن الملقن ، البدر المنیر فی تخریج الأحادیث والأثار الواقعة فی الشرح الكبیر ، ج 6 ، ص 731 ، تحقیق : مصطفى أبو الغیط و عبدالله بن سلیمان ویاسر بن كمال ، ناشر : دار الهجرة للنشر والتوزیع - الریاض-السعودیة  ، الطبعة : الاولى ، 1425هـ-2004م .

ابن قیم الجوزیه (متوفای 751هـ) شاگرد ویژه ابن تیمیه و ناشر افكار وعقائد او ، نقد مفصلی از این روایت دارد كه ما فقط به قسمت‌هایی از آن اشاره می‌كنیم :

وقد أشكل هذا الحدیث على الناس فإنّ أم حبیبة تزّوجها رسول الله صلى الله علیه وسلم قبل إسلام أبی سفیان كما تقدم. زوّجها إیّاه النجاشی ، ثم قَدِمَت على رسول الله صلى الله علیه وسلم قبل أن یسلم أبوها فكیف یقول بعد الفتح أزوّجك أم حبیبة .

فقالت طائفة : هذا الحدیث كذب لا أصل له. قال ابن حزم: كذبه عكرمة بن عمار وحمل علیه .

واستعظم ذلك آخرون وقالوا : أنّى یكون فی صحیح مسلم حدیث موضوع وإنما وجه الحدیث أنه طلب من النبی (ص) أن یجدد له العقد على ابنته لیبقى له وجه بین المسلمین وهذا ضعیف؛ فإنّ فی الحدیث أن النبی (ص) وعده وهو الصادق الوعد ولم ینقل أحد قط أنه جدّد العقد على أم حبیبة. ومثل هذا لو كان، لنقل ولو نقل واحد عن واحد فحیث لم ینقله أحد قط، علم أنّه لم یقع ولم یزد القاضی عیاض على استشكاله فقال: والذی وقع فی مسلم من هذا غریب جدّاً عند أهل الخبر وخبرها مع أبی سفیان عند وروده إلى المدینة بسبب تجدید الصلح ودخوله علیها مشهور .

وقالت طائفة لم یتفق أهل النقل على أنّ النبی (ص) تزّوج أم حبیبة رضی الله تعالى عنها وهی بأرض الحبشة بل قد ذكر بعضهم أن النبی (ص) تزّوجها بالمدینة بعد قدومها من الحبشة حكاه أبو محمد المنذری وهذا من أضعف الأجوبة لوجوه :

أحدها : أنّ هذا القول لا یعرف به أثر صحیح ولا حسن ولا حكاه أحد ممن یعتمد على نقله .

الثانی: أن قصة تزویج أم حبیبة وهی بأرض الحبشة قد جرت مجرى التواتر كتزویجه (ص) خدیجة بمكة وعائشة بمكة وبنائه بعائشة بالمدینة وتزویجه حفصة بالمدینة وصفیة عام خیبر ومیمونة فی عمرة القضیة ومثل هذه الوقائع شهرتها عند أهل العلم موجبة لقطعهم بها فلو جاء سند ظاهره الصحة یخالفها عَدُّوه غلطا ولم یلتفتوا إلیه ولا یمكنهم مكابرة نفوسهم فی ذلك .

الثالث: أنه من المعلوم عند أهل العلم بسیرة النبی (ص) وأحواله أنه لم یتأخر نكاح أم حبیبة إلى بعد فتح مكة ولا یقع ذلك فی وهم أحد منهم أصلا .

الرابع: أن أبا سفیان لما قدم المدینة دخل على ابنته أم حبیبة فلما ذهب لیجلس على فراش رسول الله (ص) طَوَتْه عنه، فقال: یا بنیة ما أدری أرغبت بی عن هذا الفراش؟ أم رغبت به عنی؟ قالت: بل هو فراش رسول الله (ص). قال: والله لقد أصابك یا بنیة بعدی شرّ.  وهذا مشهور عند أهل المغازی والسیر.

الخامس: أن أم حبیبة كانت من مهاجرات الحبشة مع زوجها عبید الله بن جحش ثم تَنَصَّر زوجها وهلك بأرض الحبشة ثم قدمت هی على رسول الله (ص) من الحبشة وكانت عنده ولم تكن عند أبیها ، وهذا مما لا یشك فیه أحد من أهل النقل ومن المعلوم أن أباها

لم یسلم إلا عام الفتح فكیف یقول: عندی أجمل العرب أُزوّجك إیاها؟ وهل كانت عنده بعد هجرتها وإسلامها قط؟ فإن كان، قال له هذا القول قبل إسلامه، فهو محال؛ فإنها لم تكن عنده ولم یكن له ولایة علیها أصلا وإن كان قاله بعد إسلامه فمحال أیضا؛ لأن نكاحها لم یتأخر إلى بعد الفتح ... .

وقال أبو الفرج بن الجوزی: فی هذا الحدیث هو وهم من بعض الرواة لا شك فیه ولا تردد وقد اتهموا به عكرمة بن عمار راوی الحدیث.

قال: وإنما قلنا إن هذا وهم؛ لأن أهل التاریخ أجمعوا على أن أم حبیبة كانت تحت عبید الله بن جحش وولدت له وهاجر بها وهما مسلمان إلى أرض الحبشة ثم تنصر وثبتت أم حبیبة على دینها فبعث رسول الله (ص) إلى النجاشی یخطبها علیه فزوجه إیاها وأصدقها عن رسول الله (ص) أربعة آلاف درهم وذلك فی سنة سبع من الهجرة وجاء أبو سفیان فی زمن الهدنة فدخل علیها فثنت بساط رسول الله (ص) حتى لا یجلس علیه ولا خلاف أن أبا سفیان ومعاویة أسلما فی فتح مكة سنة ثمان ولا یعرف أن رسول الله (ص) أمر أبا سفیان آخر كلامه...

وقالت طائفة منهم البیهقی والمنذری رحمهما الله تعالى یحتمل أن تكون مسألة أبی سفیان النبی (ص) أن یزوجه أم حبیبة وقعت فی بعض خرجاته إلى المدینة وهو كافر حین سمع نعی زوج أم حبیبة بأرض الحبشة والمسألة الثانیة والثالثة وقعتا بعد إسلامه فجمعها الراوی .

وهذا أیضا ضعیف جدا فان أبا سفیان إنما قدم المدینة آمنا بعد الهجرة فی زمن الهدنة قبیل الفتح وكانت أم حبیبة إذ ذاك من نساء النبی (ص) ولم یقدم أبو سفیان قبل ذلك إلا مع الأحزاب عام الخندق ولولا الهدنة والصلح الذی كان بینهم وبین النبی (ص) لم یقدم المدینة فمتى قدم وزوج النبی (ص) أم حبیبة فهذا غلط ظاهر .

وأیضا فإنه لا یصح أن یكون تزویجه إیاها فی حال كفره إذ لا ولایة له علیها ولا تأخر ذلك إلى بعد إسلامه لما تقدم فعلى التقدیرین لا یصح قوله أزوجك أم حبیبة

وأیضا فإن ظاهر الحدیث یدل على أن المسائل الثلاثة وقعت منه فی وقت واحد وانه قال ثلاث أعطنیهن الحدیث ومعلوم أن سؤاله تأمیره واتخاذ معاویة كاتبا إنما یتصور بعد إسلامه فكیف یقال بل سأل بعض ذلك فی حال كفره وبعضه وهو مسلم وسیاق الحدیث یرده ... .

وبالجملة فهذه الوجوه وامثالها مما یعلم بطلانها واستكراهها وغثاثتها ولا تفید الناظر فیها علما بل النظر فیها والتعرض لابطالها من منارات العلم والله تعالى اعلم بالصواب

فالصواب أن الحدیث غیر محفوظ بل وقع فیه تخلیط والله اعلم .

این حدیث یرای مردم مشكل ساز شده است ؛ زیرا ام حبیبه قبل از مسلمان شدن ابو سفیان با رسول خدا ازدواج كرد و این موضوع در حبشه و به وسیله نجاشی صورت گرفت ؛ پس چگونه بعد از فتح مكه ابو سفیان می گوید : دخترم را به عقد تو در آوردم .

گروهی گفته‌اند : این حدیث از اساس دروغ است ، ابن حزم می‌گوید : عكرمه بن عمار آن را ساخته است .

اما گروهی دیگر از آن دفاع كرده و گفته‌اند : در صحیح مسلم حدیث جعلی نیست و لذا آن را توجیه كرده و گفته‌اند : ابوسفیان از رسول خدا در خواست نمود تا عقد ازدواج را با دخترش تجدید نماید تا اعتباری برای وی نزد مسلمین باشد ؛ ولی این توجیه نادرست است ؛ زیرا رسول خدا خواسته ابو سفیان را پذیرفت و آن حضرت وعده‌اش راست بود و هیچ كس نگفته است كه عقد را تجدید كرد ، و ا گر چنین چیزی بود نقل می‌شد ؛ پس معلوم می شود كه واقعیت ندارد .

گروهی گفته‌اند : محدثان و مورخان ازدواج رسول خدا را با ام حبیبه كه در حبشه بود قبول ندارند ؛ بلكه پس از بازگشت از حبشه و در مدینه با وی ازدواج كرد ، این سخن را ابو محمد منذری نقل كرده است كه البته به چند دلیل از ضعیف‌ترین پاسخ‌ها در توجیه حدیث است :

1 . این پاسخ و توجیه در جایی دیده نشده و كسی كه مورد اعتماد باشد نقل نكرده است ؛

2 . داستان ازدواج ام حبیبه در حبشه مانند ازدواج با خدیجه و عائشه در مكه و باحفصه و صفیه و میمونه در مدینه در حد تواتر است و به اندازه‌ای مشهور است كه به مرحله قطع و یقین رسیده است و اگر مدركی بر خلاف آن دیده شود آن را غلط و اشتباه دانسته و به آن توجهی نمی‌كنند ؛

3 . كسانی كه با تاریخ زندگی و روش رسول خدا آشنا هستند ، می‌دانند كه ازدواج با ام حبیبه بعد از فتح مكه نبوده و اصولا به ذهن كسی هم خطور نمی‌كند ؛

4 . ابو سفیان به مدینه آمد و بر دخترش ام حبیبه وارد شد ؛ اما وقتی كه خواست بر مسند رسول الله بنشیند دخترش آن را جمع كرد ، گفت :  دخترم ، نمی دانم آیا این فرش را شایسته نشستن برای من نمی‌بینی ؟ و یا من شایستگی این فرش را ندارم ؟ گفت : این فرش زیر پای رسول الله است (كنایه از این كه چون تو كافری نباید بر محل نشستن آن حضرت بنشینی ) . گفت : پس از من گرفتار شرّ و بدی خواهی شد ؛  

5 . ام حبیبه با همسرش عبد الله بن جحش از مهاجران به حبشه بود و چون شوهرش از اسلام خارج و نصرانی شده بود و در همانجا هم از دنیا رفت ام حبیبه پس از بازگشت به مدینه نزد رسول خدا رفت و در خانه پدرش نبود ، در این داستان هیچ كس شك و شبهه‌ای ندارد ، و از طرفی ابوسفیان در سال فتح مكه مسلمان شد ؛ بنابراین چرا در این حدیث می گوید : ابوسفیان به پیامبر گفت : نیكوترین و زیباترین دختر عرب نزد من است كه دوست دارم همسر تو باشد ؟ و آیا ام حبیبه بعد از هجرت و مسلمان شدن پدرش نزد وی بود ؟ اگر قبل از مسلمان شدنش پیشنهاد كرده باشد كه محال است ؛ چون دخترش نزد وی نبود و بر وی ولایت نداشت ، و اگر بعد ار مسلمان شدن گفته باشد باز هم محال است ؛ چون ازدواجش قبل از فتح مكه بوده و ابو سفیان در فتح مكه مسلمان شد .  

ابن جوزی گفته است : این روایت بدون شك اشتباهی است از بعضی راویان حدیث و آن عكرمه بن عمار است .

و اما اینكه گفتم اشتباهی است از راویان ؛ زیرا مورخین همه اجماع دارند كه ام حبیبه همسر عبد الله بن جحش بود و از وی فرزند داشت و به حبشه هجرت كردند ؛ ولی عبد الله مسیحی شد و ام حبیبه مسلمان باقی ماند ، رسول خدا به نجاشی پیغام داد تا ام حبیبه را به همسری آن حضرت در آورد و چهار هزار درهم مهریه او قرار داد ، این واقعه در سال هفتم هجرت اتفاق افتاد ؛ ولی ابوسفیان در زمان صلح وارد مدینه شد و به خانه دخترش رفت كه فرش رسول الله را از زیر پای پدرش جمع كرد تا بر آن ننشیند ، مسلمان شدن ابو سفیان و معاویه بدون هیچ اختلافی در سال هشتم و در فتح مكه بوده است و هیچ مدركی بر امارت و فرمانده قرار دادن وی وجود ندارد .

گروهی دیگر مانند بیهقی و منذری گفته‌اند : احتمال دارد كه داستان پیشنهاد ازدواج با ام حبیبه از طرف ابو سفیان در یكی از سفر های وی به مدینه و پس از شنیدن خبر مرگ شوهرش در حبشه باشد ، و دو پیشنهاد دیگرش پس از مسلمان شدنش باشد كه راوی آن را به اینگونه جمع و نقل كرده است .

این سخن نیز ضعیف و بی‌اساس است ؛ زیرا ابو سفیان در زمان صلح و آرامش و پس از هجرت و قبل از فتح مكه به مدینه آمد كه ام حبیبه در آن تاریخ در خانه پیامبر و از همسران او بود و قبل از آن ابو سفیان به مدینه نیامده بود مگر در جنگ احزاب .   

از طرفی ابو سفیان چون كافر بود نمی توانست دختر مسلمان شده‌اش را شوهر دهد ؛ زیرا كافر بر مسلمان ولایت ندارد ؛ پس این تقاضای ابوسفیان كه دخترم را به همسریت درمی‌آورم دروغ و باطل است .

علاوه بر این ظاهر حدیث می‌گوید كه این سه خواسته همزمان مطرح و واقع شده است ، و از سویی دیگر در خواست فرمانده شدن و كتابت وحی برای معاویه باید پس از مسلمان شدن آنان باشد و حال آنكه گفته‌اند برخی از خواسته ها در حال كفر بوده است ، آیا این مطالب قابل جمع است ؟

در نتیجه تمام آنچه كه در توجیه این حدیث گفته شده باطل و بی‌ارزش است و از نظر علمی منفعتی ندارد و درست آن است كه بگوئیم :

اشتباه در این حدیث زیاد است .

الزرعی الدمشقی ، محمد بن أبی بكر أیوب (معروف به ابن قیم الجوزیة) ، جلاء الأفهام فی فضل الصلاة على محمد خیر الأنام ، ج 1 ، ص 243 ـ 249 ، تحقیق : شعیب الأرناؤوط - عبد القادر الأرناؤوط ، ناشر : دار العروبة - الكویت ، الطبعة : الثانیة ، 1407 - 1987 .

علمای اهل سنت و كتابت وحی توسط معاویه :

معاویه كاتب نامه‌های معمولی بود :

بسیاری از بزرگان اهل سنت اعتقاد دارند كه معاویه فقط نامه‌های معمولی رسول خدا صلی الله علیه وآله را برای دیگران می‌نوشته است . شمس الدین ذهبی (متوفای 748هـ) در سیر اعلام النبلاء می‌نویسد :

ونقل المفضل الغلابی عن أبی الحسن الكوفی قال كان زید بن ثابت كاتب الوحی وكان معاویة كاتبا فیما بین النبی صلى الله علیه وسلم وبین العرب .

زید بن ثابت كاتب وحی بود و معاویه نامه‌های رسول خدا را به عرب‌ها می‌نوشت.

الذهبی ، شمس الدین محمد بن أحمد بن عثمان أبو عبد الله ، سیر أعلام النبلاء ، ج 3   ص 123 ، تحقیق : شعیب الأرناؤوط ، محمد نعیم العرقسوسی ، ناشر : مؤسسة الرسالة - بیروت  ، الطبعة : التاسعة ، 1413هـ .

ابن حجر عسقلانی  (متوفای852هـ) نیز در الإصابة می‌گوید :

وقال المدائنی كان زید بن ثابت یكتب الوحی وكان معاویة یكتب للنبی صلى الله علیه وسلم فیما بینه وبین العرب .

مدائنی می‌گوید : زید بن ثابت وحی را می‌نوشت و معاویه نامه‌های پیامبر را برای عرب‌ها می‌نوشت .

العسقلانی ، أحمد بن علی بن حجر أبو الفضل الشافعی ، الإصابة فی تمییز الصحابة ، ج 6 ، ص 153 ، تحقیق : علی محمد البجاوی ، ناشر : دار الجیل - بیروت ، الطبعة : الأولى ، 1412 - 1992 .

ابن أبی الحدید شافعی (متوفای655هـ) می‌نویسد :

واختلف فی كتابته له كیف كانت ، فالذی علیه المحققون من أهل السیرة أن الوحی كان یكتبه علی علیه السلام وزید بن ثابت ، وزید بن أرقم ، وأن حنظلة بن الربیع التیمی ومعاویة بن أبی سفیان كانا یكتبان له إلى الملوك وإلى رؤساء القبائل ، ویكتبان حوائجه بین یدیه ، ویكتبان ما یجبى من أموال الصدقات وما یقسم فی أربابها .

اهل تحقیق از آشنایان به سیره پیامبر می‌گویند : علی( علیه السلام) و زید بن ثابت و زید بن ارقم آنچه از وحی می‌رسید می‌نوشتند و حنظله بن ربیع تیمی و معاویه نامه‌های رسول خدا را به سران كشورها و قبائل و آنچه نیاز داشت و اموال بیت المال كه می‌رسید و همچنین نحوه تقسیم آن را در حضورآن حضرت می نوشتند.

إبن أبی الحدید المعتزلی ، أبو حامد عز الدین بن هبة الله ، شرح نهج البلاغة ، ج 1 ، ص 201 ـ 202 ، تحقیق : محمد عبد الكریم النمری ، ناشر : دار الكتب العلمیة - بیروت / لبنان ، الطبعة : الأولى ، 1418هـ - 1998م .

محمود أبو ریة مصری (متوفای 1385هـ) از نویسندگان شهیر اهل سنت در باره كتابت وحی توسط معاویه می‌نویسد :

ذلك أنهم أرادوا أن یزدلفوا إلى معاویة فجعلوه من ( كتاب الوحی ) وأمعنوا فی هذا الازدلاف ، فرووا أنه كتب آیة الكرسی بقلم من ذهب جاء به جبریل هدیة لمعاویة له من فوق العرش ، وقد فشا هذا الخبر بین كثیر من الناس على حین أنه فی نفسه باطل ، تأباه البداهة ویدفع من صدره العقل ! إذ كیف یأمن النبی صلى الله علیه وآله لمثل معاویة على أن یكتب له ما ینزل فی القرآن ! وهو وأبوه وأمه ممن أسلموا كرها . ولما یدخل الایمان فی قلوبهم ! إن هذا مما لا یمكن أن یقبله العقل السلیم ! وأما من ناحیة النقل فإنه لم یأت فیه خبر صحیح یؤیده ، ولقد كان على الذین ( وضعوا ) هذا الخبر أن یسندوه ببرهان یؤیده وذلك بأن یأتوا ولو بآیة واحدة قد نزلت فی القرآن وكتبها معاویة ! على أننا لا نستعبد أن یكون قد كتب للنبی صلى الله علیه وآله فی بعض الاغراض التی لا تتصل بالوحی ، لان هذا من الممكن ، أما أن یكتب شیئا من القرآن فهذا من المستحیل . قال المدائنی كان زید بن ثابت یكتب الوحی وكان معاویة یكتب للنبی صلى الله علیه وآله فیما بینه وبین العرب .

گروهی برای تقرب جستن به معاویه لقب كاتب وحی را برای او درست كردند و چنین پنداشتند كه او آیة الكرسی را با قلمی از طلا نوشته است كه  جبرئیل آن را از عرش برای وی هدیه آورده بود .

این جریان بین مردم شایع شد با اینكه از اساس باطل و دروغ است و عقل نیز آن را انكار می‌‌كند ؛ زیرا چگونه رسول خدا صلی الله علیه وآله اطمینان پیدا می‌كند كه مانند معاویه كاتب و نویسنده وحی باشد و حال آن كه او و پدر و مادرش به زور اسلحه مسلمان شدند و هرگز اسلام در قلب آنان نفوذ نكرده بود ، و عقل سالم چنین چیزی را نمی پذیرد .

و اما از نظر نقل نیز ثابت نیست و خبر صحیحی كه آن را تایید نماید وجود ندارد ؛ و بر مدعیان این منصب برای معاویه لازم است حتی یك نمونه از آیاتی را كه نازل شده و معاویه آن را نوشته باشد بیاورند .

البته هیچ بعید نیست كه بعضی از نامه‌ها را كه هیچ ارتباطی به وحی ندارد ، برای رسول خدا نوشته باشد ؛ اما این كه بگوییم چیزی از قرآن را نوشته و به اصطلاح كاتب وحی بوده ، این مطلب از محالات است . مدائنی می‌گوید : زید بن ثابت كاتب وحی بود و معاویه نامه‌های معمولی رسول خدا صلی الله علیه وآله را به اعراب می‌نوشت .

محمود أبو ریة ، شیخ المضیرة أبو هریرة ، ص 205 ، ناشر : منشورات مؤسسة الأعلمی للمطبوعات ، بیروت ، الثالثة .

كتابت وحی ، سبب عصمت از گناه نمی‌شود :

ارتداد نویسنده وحی :

حتی اگر فرض كنیم كه معاویه كاتب وحی بوده ، بازهم فضیلتی برای وی محسوب نشده و سبب عصمت او از خطا و گناه نخواهد بود ؛‌ زیرا عبد الله بن أبی سرح كه به اتفاق شیعه و سنی كاتب وحی بود ، در زمان رسول خدا صلی الله علیه وآله مرتد شد و رسول خدا دستور داد كه حتی اگر به پرده كعبه نیز آویزان باشد ، او را بكشند .

ابن أبی شیبه در المصنف ، نسائی در المجتبی ، ذهبی در تاریخ الإسلام ، ابن كثیر دمشقی در البدایة و النهایة و بسیاری دیگر از بزرگان اهل سنت نقل كرده‌اند :

عن مصعب بن سعدٍ عن أَبِیهِ قَالَ : لَمَّا كَانَ یَوْمُ فَتْح مَكَّةَ أَمَّنَ رَسُولُ اللَّهِ النَّاسَ إِلاَّ أَرْبَعَةَ نَفَرٍ وَامْرَأَتَیْنِ وَقَالَ : أُقْتُلُوهُمْ وَإِنْ وَجَدْتُمُوهُمْ مُتَعَلقِینَ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ : عِكْرِمَةَ بْنَ أَبی جَهْلٍ ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ خَطْلٍ ، وَمَقِیسَ بْنَ صُبَابَةَ ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَعْدِ بْنِ أَبی سَرْحٍ ... .

در فتح مكه رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمان عدم تعرض به اهل مكه را صادر فرمود و فقط چهار مرد و دو زن را استثنا نمود و فرمود : آنان را بكشید اگر چه به پرده كعبه آویزان باشند ، این افراد عبارت بودند از : عكرمه بن ابوجهل ، عبد الله بن خطل ، مقیس بن صبابه و عبد الله بن سعد بن ابی سرح ... .

إبن أبی شیبة الكوفی ، أبو بكر عبد الله بن محمد ، الكتاب المصنف فی الأحادیث والآثار ، ج 7 ، ص 404 ، تحقیق : كمال یوسف الحوت ، ناشر : مكتبة الرشد - الریاض ، الطبعة : الأولى ، 1409 .

النسائی ، أحمد بن شعیب أبو عبد الرحمن  ، المجتبى من السنن ، ج 7 ، ص 105 ، تحقیق : عبدالفتاح أبو غدة ، ناشر : مكتب المطبوعات الإسلامیة - حلب ، الطبعة : الثانیة ، 1406 - 1986 .

الذهبی ، شمس الدین محمد بن أحمد بن عثمان أبو عبد الله ، تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام ، ج 2 ، ص 552 ، تحقیق : د. عمر عبد السلام تدمرى ، ناشر : دار الكتاب العربی - لبنان/ بیروت ، الطبعة : الأولى ، 1407هـ - 1987م .

إبن كثیر القرشی ، إسماعیل بن عمر أبو الفداء ، البدایة والنهایة ، ج 4 ، ص 298 ، ناشر : مكتبة المعارف – بیروت .

سمرقندی (متوفای367هـ) در تفسیر آیه 93 سوره انعام در باره ارتداد وی می‌نویسد :

«وَ مَنْ قالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ» یعنی عبد الله بن أبی سرح كان كاتب الوحی فكان النبی صلى الله علیه وسلم إذا أملى علیه «سمیعاً علیماً» یكتب علیماً حكیماً وإذا أملى علیه «علیماً حكیماً» كتب هو سمیعاً بصیراً وشك وقال إن كان محمد صلى الله علیه وسلم یوحى إلیه فقد أوحی إلی وإن كان ینزل إلیه فقد أنزل إلی مثل ما أنزل إلیه فلحق بالمشركین وكفر .

«و كسی كه گفت : به زودی مانند آنچه خدا نازل كرده است نازل می كنم» گوینده آن عبد الله بن ابی سرح است كه كاتب وحی بود ، او كسی است كه وقتی پیامبر به او گفت : بنویس (سمیعا علیما)، نوشت : سمیعا حكیما ، و وقتی كه فرمود : بنویس : (علیما حكیما) ، نوشت : سمیعا بصیرا ، و در توجیه این اعمال گفت : اگر محمد به او وحی می شود به من نیز وحی می شود و اگر چیزی بر او نازل می‌شود بر من نیز نازل می‌شود سپس به مشركان پیوست و كافر شد .

السمرقندی ، نصر بن محمد بن أحمد أبو اللیث ، تفسیر السمرقندی المسمى بحر العلوم ، ج 1 ، ص 487 ، تحقیق : د.محمود مطرجی  ، ناشر : دار الفكر - بیروت .

جسد كاتب وحی را زمین قبول نكرد :

جالب این است كه یكی از كاتبان رسول خدا كه مرتد شده و به اهل كتاب پناه برده بود ، بعد از مردنش وقتی می‌خواستند او را دفن كنند ، زمین جسد او را قبول نمی‌كرد .

مسلم نیشابوری (متوفای261هـ) می‌نویسد :

حدثنی محمد بن رَافِعٍ حدثنا أبو النَّضْرِ حدثنا سُلَیْمَانُ وهو بن الْمُغِیرَةِ عن ثَابِتٍ عن أَنَسِ بن مَالِكٍ قال كان مِنَّا رَجُلٌ من بَنِی النَّجَّارِ قد قَرَأَ الْبَقَرَةَ وَآلَ عِمْرَانَ وكان یَكْتُبُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم فَانْطَلَقَ هَارِبًا حتى لَحِقَ بِأَهْلِ الْكِتَابِ قال فَرَفَعُوهُ قالوا هذا قد كان یَكْتُبُ لِمُحَمَّدٍ فَأُعْجِبُوا بِهِ فما لَبِثَ أَنْ قَصَمَ الله عُنُقَهُ فِیهِمْ فَحَفَرُوا له فَوَارَوْهُ فَأَصْبَحَتْ الْأَرْضُ قد نَبَذَتْهُ على وَجْهِهَا ثُمَّ عَادُوا فَحَفَرُوا له فَوَارَوْهُ فَأَصْبَحَتْ الْأَرْضُ قد ن

َبَذَتْهُ على وَجْهِهَا ثُمَّ عَادُوا فَحَفَرُوا له فَوَارَوْهُ فَأَصْبَحَتْ الْأَرْضُ قد نَبَذَتْهُ على وَجْهِهَا فَتَرَكُوهُ مَنْبُوذًا .

انس بن مالك می‌گوید : مردی از بنی نجار كه سوره بقره و آل عمران را خوانده بود و برای رسول خدا می‌نوشت فرار كرد و به اهل كتاب ملحق شد ، پناهندگی چنین شخصی برای آنان مفید بود و لذا او را گرامی داشته و موقعیتی به وی دادند ، طولی نكشید كه به درك واصل شد ، قبری حفر شد و بدنش را دفن كردند ؛ اما بلافاصله ظاهر می‌شد و در حقیقت زمین بدنش را قبول نمی‌كرد تا آنكه سه مرتبه تكرار شد ، عاقبت او را رها كردند .

النیسابوری ، مسلم بن الحجاج أبو الحسین القشیری (متوفای261هـ) ، صحیح مسلم ، ج 4 ، ص 2145 ، ح2781 ، كِتَاب صِفَاتِ الْمُنَافِقِینَ وَأَحْكَامِهِمْ ، تحقیق : محمد فؤاد عبد الباقی ، ناشر : دار إحیاء التراث العربی – بیروت .

دشمنی معاویه با علی علیه السلام :

كاتب وحی بودن وقتی كه برای عبد الله بن أبی سرح مفید نباشد و نتواند او را از آتش جهنم نجات دهد چگونه می‌تواند برای معاویه مصونیت بیاورد و گناهان ریز و درشت او را پاك نماید .

آیا كاتب وحی بودن می‌تواند مجوز خروج علیه امام و خلیفه رسول خدا‌ باشد ، و كشتن بیش از صد هزار نفر مسلمان و ... را جبران نماید ؟

مگر نه این كه سب امیر مؤمنان علیه السلام ، سب رسول خدا است ؟ آیا كتابت وحی می‌تواند گناه دشنام به امیر مؤمنان علیه السلام را از پرونده معاویه پاك نماید ؟

ابن تیمیه حرانی اعتراف می‌كند كه معاویة بن أبو سفیان به سعد بن أبی وقاص دستور ‌داد تا امیر مؤمنان علیه السلام را دشنام دهد :

وأما حدیث سعد لما أمره معاویة بالسب فأبى فقال ما منعك أن تسب علی بن أبی طالب فقال ثلاث قالهن رسول الله صلى الله علیه وسلم فلن أسبه لأن یكون لی واحدة منهن أحب إلی من حمر النعم الحدیث فهذا حدیث صحیح رواه مسلم فی صحیحه .

اما روایت سعد : معاویه به سعد بن أبی وقاص فرمان داد تا علی علیه السلام را سبّ نماید ؛ ولی وی از سبّ علی علیه السلام خودداری كرد . معاویه گفت : چه چیزی تو را از سب و دشنام دادن به علی باز می دارد ؟ سعد گفت : سه فضیلت از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در شأن على علیه السّلام شنیدم كه با توجه به آن ها، هیچگاه به سبّ و دشنام  اقدام نمى‏كنم كه اگریكى از آن سه خصلت را در حق من فرموده بود براى من بهتر و ارزنده‏تر از شتران سرخ مو بود .

این حدیث صحیحی است كه مسلم در صحیحش آن را نقل كرده است .

إبن تیمیة الحرانی ، أحمد بن عبد الحلیم أبو العباس ، منهاج السنة النبویة ، ج 5 ، ص 42 ، تحقیق : د. محمد رشاد سالم ، ناشر : مؤسسة قرطبة ، الطبعة : الأولى ، 1406 .

احمد بن حنبل در مسندش ، نسائی در خصائص امیر مؤمنان علیه السلام ذهبی در تاریخ الإسلام و ... با سند صحیح نقل می‌كنند كه دشنام به امیر مؤمنان علیه السلام ، دشنام به رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم است :

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِیِّ قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَقَالَتْ لِی أَیُسَبُّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ فِیكُمْ قُلْتُ مَعَاذَ اللَّهِ أَوْ سُبْحَانَ اللَّهِ أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ یَقُولُ مَنْ سَبَّ عَلِیًّا فَقَدْ سَبَّنِی .

عبد الله جدلی می‌گوید : بر ام سلمه وارد شدم ، گفت : آیا كسی در  میان شما هست كه پیامبر خدا صلی الله علیه وآله را سبّ كند ؟ گفتم : پناه بر خدا ... گفت : از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم شنیدم كه فرمود : هر كس علی (علیه السلام) را سب  كند ، به درستی كه مرا سبّ كرده است .

الشیبانی ، أحمد بن حنبل أبو عبدالله (متوفای241هـ) ، مسند أحمد بن حنبل ، ج 6 ، ص 323 ، ح26791 ، ناشر : مؤسسة قرطبة – مصر .

النسائی ، أحمد بن شعیب أبو عبد الرحمن ، خصائص أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب ، ج 1 ، ص 111 ، ح 91 ، باب ذكر قول النبی صلى الله علیه وسلم من سب علیا فقد سبنی ، تحقیق : أحمد میرین البلوشی ، ناشر : مكتبة المعلا - الكویت ، الطبعة : الأولى ، 1406 .

الذهبی ، شمس الدین محمد بن أحمد بن عثمان أبو عبد الله ، تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام ، ج 3 ، ص 634 ، تحقیق : د. عمر عبد السلام تدمرى ، ناشر : دار الكتاب العربی - لبنان/ بیروت ، الطبعة : الأولى ، 1407هـ - 1987م .

حاكم نیشابوری بعد از نقل این روایت می‌گوید :

هذا حدیث صحیح الإسناد ولم یخرجاه .

سند این حدیث صحیح است ؛ ولی بخاری و مسلم آن را نیاورده‌اند .

الحاكم النیسابوری ، محمد بن عبدالله أبو عبدالله ،المستدرك على الصحیحین ، ج 3 ، ص 130 ، تحقیق : مصطفى عبد القادر عطا ، ناشر : دار الكتب العلمیة - بیروت ، الطبعة : الأولى ، 1411هـ - 1990م .

و هیثمی نیز می‌گوید :

رواه أحمد ورجاله رجال الصحیح غیر أبى عبد الله الجدلی وهو ثقة .

احمد آن را نقل كرده و راویان آن ، راویان صحیح بخاری هستند ، غیر از أبو عبد الله جدلی كه او نیز مورد اعتماد است .

الهیثمی ، علی بن أبی بكر الهیثمی ، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد ، ج 9 ، ص 130 ، ناشر : دار الریان للتراث / ‏دار الكتاب العربی - القاهرة ، بیروت - 1407

معاویه ، بالاتر از حضرت عیسی :

تبلیغات بنی امیه در باره معاویه و فضائل ساختگی وی به حدی رسیده بود كه مردم شام حتی او را از انبیاء اولو العزم نیز برتر می‌دانستند !

أبو سعد آبی (متوفای421هـ) در محاضرات و صیرفی حنبلی (متوفای500هـ) در الطیورات می‌نویسند :

أن ثلاثة من المشایخ حضروا الجامع . فقال واحد لآخر : جُعلت فداك ، أیهما أفضل : معاویة بن أبی سفیان أم عیسى بن مریم ؟ فقال : لا والله ما أدری . فقال الثالث : یا كشخان ، تقیس كاتب الوحی إلى نبیّ النصارى ؟ .

سه نفر از بزرگان در مسجد جامع نشسته بودند ، یكی از آنان به دیگری گفت : معاویه برتر است یا عیس بن مریم ؟ گفت : نمی دانم ، نفر سوم گفت : كاتب وحی را با پیامبر نصا را مقایسه می كنی ؟

الآبی ، أبو سعد منصور بن الحسین ، نثر الدر فی المحاضرات ، ج 7 ، ص 209 ، تحقیق : خالد عبد الغنی محفوط ، ناشر : دار الكتب العلمیة - بیروت /لبنان ، الطبعة : الأولى ، 1424هـ - 2004م .

الصیرفی الحنبلی ، أبو الحسین المبارك بن عبد الجبار الطیوری بن عبد الله ، الطیوریات من انتخاب الشیخ أبی طاهر السلفی ، ج 1 ، ص 113 ، تحقیق : دسمان یحیى معالی ، عباس صخر الحسن ، ناشر : أضواب السلف  - الریاض / السعودیة ، الطبعة : الأولى ، 1425هـ -2004م  .

تقی الدین حموی (متوفای838هـ) در طیب المذاق می‌نویسد :

ومن ذلك أن رجلاً سأل بعضهم وكان من الحمق على الجانب عظیم فقال أیما أفضل عندك ؟ معاویة أو عیسى بن مریم ؟ فقال ما رأیت سائلا أجهل منك، ولا سمعت بمن قاس كاتب الوحی إلى نبی النصارى !!!

شخصی احمق از دیگری پرسید : معاویه برتر است یا عیسی بن مریم ؟ گفت : احمق‌تر از تو ندیده‌ام ؛ چون تا كنون نشنیده‌ام كسی كاتب وحی را با پیامبر نصارا مقایسه نماید .

الحموی ، تقی الدین أبی بكر بن علی بن عبد الله التقی المعروف ابن حجة ، طیب المذاق من ثمرات الأوراق ، ج 1 ، ص 157 ، ، تحقیق : أبو عمار السخاوی ، ناشر : دار الفتح - الشارقة - 1997م .

معاویه موجود ازلی :

این تبلیغات تا آنجا پیش رفت كه مردم خیال می‌كردند معاویة بن أبو سفیان از ازل بوده و مخلوق خداوند نیست (نعوذ بالله) . أبو القاسم اصفهانی (متوفای 502 ) در محاضرات الأدباء می‌نویسد :

وقال بعض عوام الناصبة معاویة لیس بمخلوق. فقیل: كیف؟ قال: لأنه كاتب الوحی والوحی لیس بمخلوق وكاتبه منه.

بعضی از نادانان ناصبی و دشمن علی (علیه السلام) می گفتند : معاویه آفریده نشده است ، سؤال شد : چرا ؟ گفتند : چون او كاتب وحی بود و چون وحی مخلوق و آفریده نبود ؛ پس نویسنده وحی هم نباید مخلوق باشد .

الأصفهانی ، أبو القاسم الحسین بن محمد بن المفضل ، محاضرات الأدباء ومحاورات الشعرء والبلغاء ، ج 2 ، ص 500 ، تحقیق : عمر الطباع ، ناشر : دار القلم - بیروت - 1420هـ- 1999م .

أبو اسحق برهان الدین معروف به الوطواط (متوفای718هـ) در غرر الخصائص می‌نویسد :

وسئل بعضهم ما تقول فی خلق القرآن ؟ فقال : دعونا من القرآن وهو مخلوق غیر مخلوق . وسئل آخر وكان ناصبیاً عن معاویة ؟ فقال : معاویة لیس بمخلوق لأنه كاتب الوحی والوحی لیس بمخلوق وكاتب الوحی من الوحی .

از بعضی در باره قرآن سؤال شد كه آیا مخلوق است یا غیر مخلوق ؟ گفت : ما را با قرآن چكار ، یا مخلوق است و یا غیر مخلوق . از فردی ناصبی (دشمن علی علیه السلام) در باره معاویه سؤال شد ، گفت : معاویه آفریده شده نیست ؛ چون كاتب و نویسنده وحی بود ، و چون وحی آفریده شده نیست ؛ پس نویسنده آن هم جزء آن است .

الوطواط ، أبو إسحق برهان الدین محمد بن إبراهیم بن یحیى بن علی ، غرر الخصائص الواضحة ، ج 1 ، ص 124 .

نصارا و نویسندگی وحی :

حتی اگر فرض كنیم كه پیامبر به معاویه وظیفه كتابت داده باشد ، بازهم فضیلتی برای وی محسوب نمی‌شود ؛ زیرا طبق اعتقاد اهل سنت رسول خدا صلی الله علیه وآله به خاطر كم بودن افراد با سواد ، كتابت وحی را حتی به نصاری نیز داده بود .

أبو القاسم بغوی (متوفای317هـ) كه از او با عنوان «محیی السنة» یاد می‌كنند ، در این باره می‌نویسد :

وسأل رجل أحمد وأنا أسمع ، بلغنی أن نصارى یكتبون المصاحف فهل یكون ذلك ؟ قال : نعم ، نصارى الحیرة كانوا یكتبون المصاحف . وإنما كانوا یكتبونها لقلّة من كان یكتبها .

مردی از احمد پرسید ، شنیده‌ام كه نصارا قرآن‌ها را می‌نوشته‌اند، آیا این خبر درست است ؟ گفت : آری ، نصارای حیره قرآن ها را می نوشته‌اند ؛ چون افراد باسواد كم بودند.

البغوی ، أبو القاسم عبد الله بن محمد بن عبد العزیز ، جزء فی مسائل عن الإمام أحمد بن حنبل ، ج 1 ، ص 21 .

ابن قیم الجوزیه (متوفای 751هـ) در بدائع الفوائد و شمس الدین زركشی (متوفای772هـ) در شرحش بر مختصر الخرقی می‌نویسند :

وقال رجل لأحمد بلغنی أن نصاری یكتبون المصاحف فهل یكون ذلك؟ قال: نعم، نصارى الحیرة كانوا یكتبون المصاحف وإنما كانوا یكتبون لقلة من كان یكتبها فقال رجل: یعجبك ذلك؟ فقال لا یعجبنی.

شخصی از احمد پرسید ، آیا نوشتن وحی توسط نصارا صحت دارد ؟ گفت : آری ، نصارای حیره  به علت اندك بودن افراد با سواد آن را می‌نوشته‌اند ، شخص دیگری پرسید : آیا از این پاسخ تعجب كردی ؟ گفت : نه . 

الزرعی الدمشقی ، محمد بن أبی بكر أیوب أبو عبد الله (مشهور به ابن القیم الجوزیة ) بدائع الفوائد ، ج 4 ، ص 851 ، تحقیق : هشام عبد العزیز عطا - عادل عبد الحمید العدوی - أشرف أحمد الج ، ناشر : مكتبة نزار مصطفى الباز - مكة المكرمة ، الطبعة : الأولى ، 1416 - 1996 .

الزركشی المصری الحنبلی ، شمس الدین أبی عبد الله محمد بن عبد الله ، شرح الزركشی على مختصر الخرقی ، ج 1 ، ص 49 ، تحقیق : قدم له ووضع حواشیه: عبد المنعم خلیل إبراهیم ، ناشر : دار الكتب العلمیة - لبنان/ بیروت ، الطبعة : الأولى ، 1423هـ - 2002م .

بنابراین ، اگر قرار باشد كتابت وحی فضیلتی برای معاویة بن أبو سفیان باشد ، برای عبد الله بن أبی سرح و نصارای حیره نیز باید امتیاز بزرگی باشد !

تاریخ مسلمان شدن معاویه :

به اتفاق شیعه و سنی معاویة بن أبو سفیان در بیست سال اولی كه رسول خدا صلی الله علیه وآله رسالت خود را اعلام كرده بود ، مشرك و از دشمنان سرسخت اسلام بود و در سال هشتم هجری و بعد از فتح مكه به همراه عده‌ای دیگر از دشمنان سر سخت اسلام آن‌هم با زور شمشیر تسلم شد ، رسول خدا به آن‌ها لقب «طلقاء» داد و از كشتن آن‌ها صرف نظر كرد . امیر مؤمنان علیه السلام اعتقاد دارد آنان‌ اسلام نیاوردند ؛ بلكه تسلیم شدند . آن حضرت در نامه شماره 16 نهج البلاغه می‌فرماید :

فَوَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ مَا أَسْلَمُوا وَ لَكِنِ اسْتَسْلَمُوا وَ أَسَرُّوا الْكُفْرَ فَلَمَّا وَجَدُوا أَعْوَاناً عَلَیْهِ أَظْهَرُوه‏ .

به خدایی كه دانه را شكافت و جانداران را آفرید ، آن‌ها اسلام را نپذیرفتند ؛ بلكه به ظاهر تسلیم شده و كفر خود را پنهان داشتند و آنگاه كه یاورانی یافتند آن را آشكار ساختند .

عمار نیز به تبعیت از امام خود مى گوید :

فقال واللّه ما أسلموا ، ولكن استسلموا وأأَسَرُّوا الْكُفْرَ فَلَمَّا رأوا علیه أَعْوَاناً عَلَیْهِ أَظْهَرُوهُ .

به خدا سوگند این ها إسلام نیاوردند ؛ بلكه به ظاهر تسلیم شده و آنگاه كه نیرو یافتند ، كفر خود را اظهار نمودند .

الهیثمی ، علی بن أبی بكر الهیثمی ، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد ، ج 1   ص 113 ، ناشر : دار الریان للتراث / ‏دار الكتاب العربی - القاهرة ، بیروت - 1407

إبن أبی الحدید معتزلی می‌نویسد :

لما نظر علی علیه السلام إلى رایات معاویة وأهل الشام ، قال : والذی فلق الحبة ، وبرأ النسمة ، ما أسلموا ولكن استسلموا ، وأسروا الكفر ؛ فلما وجدوا علیه أعواناً ، رجعوا إلى عداوتهم لنا

علی علیه السلام با دیدن پرچمهای معاویه و شامیان فرمود : قسم به آنكه دانه را شكافت و انسان‌ها را آفرید كه این قوم مسلمان نشده ؛ بلكه به ظاهر تسلیم شده‌اند و كفرشان را مخفی كرده‌اند ، و چون یارانی بیابند آن را اظهار خواهند كرد و به دشمنی با اسلام و مسلمین باز خواهند گشت .

إبن أبی الحدید المعتزلی ، أبو حامد عز الدین بن هبة الله ، شرح نهج البلاغة ، ج 4   ص 18 ،  ، تحقیق : محمد عبد الكریم النمری ، ناشر : دار الكتب العلمیة - بیروت / لبنان ، الطبعة : الأولى ، 1418هـ - 1998م .

بنابراین چگونه رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم می‌تواند به شخصی همچون معاویه اعتماد و او را كاتب وحی قرار دهد ؟

از این گذشته معاویة بن أبو سفیان بعد از فتح مكه اسلام آورد و در همان مكه ماند و رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم به مدینه بازگشت ؛ بنابراین موقعیت چندانی پیش نیامده بود تا معاویه وحی را نوشته باشد .

كتابت وحی توسط معاویه در كتاب‌های شیعه :

در كتاب‌های شیعه نیز روایاتی یافت می‌شود كه معاویه برای رسول خدا چیزهایی را می‌نوشته است ؛ اما این كه این نوشته‌ها وحی بوده باشد ، استفاده نمی‌شود .

شیخ صدوق رضوان الله تعالی علیه (متوفای 381 هـ) در معانی الأخبار می‌نویسد :

عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (علیه السلام) یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه وآله وسلم)  وَ مُعَاوِیَةُ یَكْتُبُ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ أَهْوَى بِیَدِهِ إِلَى خَاصِرَتِهِ بِالسَّیْفِ مَنْ أَدْرَكَ هَذَا یَوْماً أَمِیراً فَلْیَبْقُرْ خَاصِرَتَهُ بِالسَّیْفِ فَرَآهُ رَجُلٌ مِمَّنْ سَمِعَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص یَوْماً وَ هُوَ یَخْطُبُ بِالشَّامِ عَلَى النَّاسِ فَاخْتَرَطَ سَیْفَهُ ثُمَّ مَشَى إِلَیْهِ فَحَالَ النَّاسُ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ فَقَالُوا یَا عَبْدَ اللَّهِ مَا لَكَ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ أَدْرَكَ هَذَا یَوْماً أَمِیراً فَلْیَبْقُرْ خَاصِرَتَهُ بِالسَّیْفِ قَالَ فَقَالَ أَ تَدْرِی مَنِ اسْتَعْمَلَهُ قَالَ لَا قَالُوا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عُمَرُ فَقَالَ الرَّجُلُ سَمْعاً وَ طَاعَةً لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِین‏ .

أبو حمزه ثمالىّ می‌گوید : از امام باقر علیه السّلام شنیدم كه مى‏فرمود : معاویه نزد پیامبر خدا صلى اللَّه علیه و آله مشغول نوشتن بود آن حضرت با شمشیرش به پهلوی معاویه اشاره كرد و فرمود : هر كس روزى این مرد را امیر ببیند باید پهلوى او را با شمشیر بشكافد ، یكى از افرادى كه آن سخن را از پیامبر خدا صلى اللَّه علیه و آله شنیده بود در شام معاویه را دید كه براى مردم سخنرانى مى‏كند ، شمشیر خود را برهنه كرد و به طرف معاویه روان شد ، مردم او را مانع شدند و نگذاشتند به معاویه برسد ، گفتند : اى بنده خدا چرا چنین می كنی ؟ گفت : از پیامبر خدا صلى اللَّه علیه و آله شنیدم كه فرمود : هر كس او را ببیند كه بر مردم امیر شده است ، باید تهیگاه او را با شمشیر بشكافد ، گفتند : آیا مى‏دانى چه كسى او را بر این كار گماشته ؟ گفت : نه . گفتند : امیر المؤمنین عمر ، گفت : پس امیر مؤمنان را از جان و دل اطاعت مى‏كنم .

الصدوق ، أبو جعفر محمد بن علی بن الحسین ، معانی الأخبار ، ص347 ، ناشر : جامعه مدرسین ، قم‏ ، اول ، 1403 ق‏ .

نتیجه :

اولا : كاتب بودن معاویه از دیدگاه نقل نه تنها ثابت نیست ؛ بلكه با قوت و شدت نفی شده است ؛

ثانیاً : بر فرض ثبوت عنوان كتابت وحی ، هیچ امتیازی برای وی محسوب نخواهد شد ؛ زیرا گذر زندگی و ناشایستهای او در برابر اهل بیت و بدعت‌های آفریده شده توسط شخص او ارزش كاتب وحی بودن را از بین می برد .

 

موفق باشید